سیاست های ترامپ در حال شکل دهی دوباره به بازار جهانی نفت است
در کمتر از دو ماه از آغاز دوره دوم ریاستجمهوریاش، دونالد ترامپ هیچ زمانی را برای احیای دکترین شاخص خود یعنی “سلطه انرژی” تلف نکرده است—این بار، با ابزارهای تهاجمیتر و جاهطلبیهای جسورانهتر.
دستورات اجرایی اولیه و اقدامات سیاست خارجی دولت وی نشاندهنده رویکردی معاملاتی و احیاشده در دیپلماسی انرژی است که به شدت بر تحریمهای تنبیهی و لفاظیهای تهاجمی متکی است و همراه با تهدیدهای تعرفهای جدید همراه شده است.
بازگشت ترامپ به ریاستجمهوری تعادل شکننده میان عرضه انرژی و ثبات ژئوپلیتیک را بر هم زده است، در حالی که کشورها تلاش میکنند این نیازها را با اهداف اقلیمی خود متوازن سازند.
ایران: احیای رژیم تحریمها
نخستین اقدام بینالمللی ترامپ، گسترش تحریمها علیه ایران بود که نهتنها صادرات نفت این کشور را هدف گرفت، بلکه شرکتهای لجستیکی و بیمهای مرتبط با حملونقل انرژی را نیز تحت تأثیر قرار داد. در فوریه ۲۰۲۵، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) بیش از ۲۵ نهاد منطقه خلیج فارس را که در عملیات قاچاق نفت ایران مشارکت داشتند، نامگذاری کرد.
نتیجه چه بود؟ شرکت Refinitiv، یکی از بزرگترین ارائهدهندگان دادههای بازارهای مالی، گزارش داد که صادرات نفت خام ایران از ۱.۴ میلیون بشکه در روز در دسامبر ۲۰۲۴ به کمتر از ۵۰۰ هزار بشکه در روز تا اواسط مارس ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
بهنام بن طالبلو از بنیاد دفاع از دموکراسیها این اقدام را بهمنزله یک محاصره هدفمند منابع مالی و نفوذ منطقهای ایران توصیف کرد. ترامپ استراتژی فشار حداکثری خود را از سر گرفته است و در عین حال، محدودیتهای دیپلماتیک را به حداقل رسانده است.
تهدید تحریمهای ثانویه، واردکنندگان آسیایی مانند چین و هند را با چالشهایی مواجه کرده است که زنجیرههای تأمین انرژی جهانی را مختل میکند و به قاچاق نفت از مسیرهای پنهانی دامن میزند.
ونزوئلا: تغییر رویکرد تعرفهای
ترامپ بازارهای جهانی را غافلگیر کرد؛ او در اوایل مارس، بر اساس “قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بینالمللی”، تعرفه ۲۵ درصدی بر کشورهای واردکننده نفت خام ونزوئلا اعمال کرد. شرکت نفتی دولتی PDVSA تلاش کرد صادرات خود به بازارهای آسیایی را افزایش دهد و همزمان تحریمهای پیشین را به چالش بکشد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که ونزوئلا با استفاده از معافیتهای موقتی که در دوران بایدن دریافت کرده بود، توانست صادرات نفت خود را به ۷۰۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد. اما اکنون این دستاوردها در معرض خطر نابودی قرار دارند.
فرانسیسکو مونالدی از مؤسسه بیکر دانشگاه رایس معتقد است که استراتژی آمریکا فراتر از فشار بر مادورو است و هدف آن جلوگیری از تضعیف تسلط انرژی آمریکا توسط کشورهایی مانند چین و هند است.
بازار نفت خام سنگین با خطر افزایش قیمت مواجه است، چراکه پالایشگاههای جهانی که با حاشیه سود اندک کار میکنند و با تأخیرهای حملونقل در دریای سرخ دستوپنجه نرم میکنند، باید استراتژیهای تأمین نفت خود را تغییر دهند.
تنشهای خاورمیانه: افزایش حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک
حمایت صریح ترامپ از اسرائیل، همراه با موضع نامشخص او در قبال تلاشهای آتشبس در غزه، موجب افزایش بیثباتی منطقهای شده است. یک پایگاه لجستیکی آمریکایی در عراق توسط شبهنظامیان تحت حمایت ایران مورد حمله قرار گرفت که منجر به حملات هوایی آمریکا در نزدیکی مرز سوریه شد. در نتیجه، قیمت نفت برنت بلافاصله از ۸۱ دلار به ۸۷ دلار در هر بشکه افزایش یافت.
هلیما کرافت از RBC Capital Markets معتقد است که اقدامات تهاجمی ترامپ مانند جرقهای در انبار باروت پرتنش خاورمیانه است. بازارها بار دیگر در حال قیمتگذاری ریسکهای ژئوپلیتیکی ناشی از تحولات جاری هستند.
تماس اخیر ترامپ با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، نشان میدهد که نفوذ منطقهای آمریکا همچنان به توافقهای انرژی و تسلیحاتی با این کشور وابسته است. حقوق بشر؟ تقریباً نادیده گرفته شده است.
آمریکا در اولویت: تولید داخلی و حمایت از سوختهای فسیلی
ترامپ در عرض دو ماه، بسیاری از دستورات اجرایی اقلیمی بایدن را لغو کرده است و مجوزهای جدیدی برای حفاریهای دریایی در خلیج مکزیک صادر کرده و توسعه شیل در تگزاس و نیومکزیکو را تسریع بخشیده است.
بر اساس پیشبینیهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، اگر روند کنونی ادامه یابد، تولید نفت آمریکا ممکن است تا سهماهه سوم سال ۲۰۲۵ به ۱۳.۶ میلیون بشکه در روز برسد.
ترامپ همچنان بر همان شعار تأکید دارد: “ما مانند هیچگاه قبل حفاری خواهیم کرد.” او در یک گردهمایی در ویرجینیای غربی در فوریه اعلام کرد که “ایالات متحده دیگر برای نفت گدایی نخواهد کرد، بلکه آن را تحت کنترل خود در خواهد آورد.”
کارشناسان هشدار دادهاند که اولویتبندی استخراج سوختهای فسیلی ممکن است شرکای بینالمللی آمریکا را که به دنبال اقدامات اقلیمی و اهداف خالص صفر (Net Zero) هستند، از این کشور دور کند.
امی مایرز جافی از دانشگاه NYU هشدار داد که سیاستهای کنونی بهجای حرکت به سمت کاهش کربن، در حال سوقدادن جهان به سمت کربنگرایی افراطی است. او افزود: “بازارها به دنبال ثبات هستند، نه چرخشهای ایدئولوژیک ناگهانی.”
قدرت نفتی در کاخ سفید
بهعنوان نتیجهگیری، دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ در حال بازتعریف دیپلماسی نفتی جهانی با استفاده از ابزارهای آشنا مانند تحریمها، تعرفهها و دیپلماسی غیرقابل پیشبینی است.
شرایط فعلی خطرات بیشتری به همراه دارد، چراکه بازارهای انرژی بیثباتتر شدهاند، نیاز به گذار انرژی فوریت بیشتری پیدا کرده و درگیریهای ژئوپلیتیکی پیچیدهتر شدهاند.
۶۰ روز نخست این دوره بهعنوان هشداری برای بازارهای نفتی جهانی عمل میکند تا خود را برای دورهای پرنوسان آماده کنند که در آن اخبار سیاسی به همان اندازه نشستهای اوپک بر قیمتها تأثیر خواهد داشت.
سیاست کنونی نشان میدهد که انرژی بهعنوان ابزاری در سیاست خارجی، با قدرت و شدت بیشتری مورد استفاده قرار میگیرد. دوران ترامپ شاید برای واردکنندگان، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان آشنا باشد، اما سطح ریسک را بهطور قابلتوجهی افزایش داده است.
