حقوق انرژی

((تنگه هرمز را خواهیم بست))   جمله ای که این چند روزه زیاد شنیده شده؛ اما واقعا تاثیر این قدام چیست؟ تنگه هرمز از گذر‌گاه های استراتژیک جهان است که روزانه 21.5 میلیون بشکه نفت از آن خارج شده و در سرتاسر جهان فرستاده میشود. این مقدار برابر با ۲۰٪ مصرف کل جهان می باشد.  همچنین بیش از ۷۵٪ نفت صادراتی کشورهای خلیج فارس از طریق این تنگه منتقل می‌شود. قطر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان، تقریباً تمام LNG خود را از طریق تنگه هرمز صادر می‌کند. اولین تاثیر بسته شدن تنگه هرمز اختلال در صادرات نفتی و گازی منطقه خاور میانه است. به این خاطر هرگونه تهدید و اقدام در این زمینه منجر به تاثیر مستقیم بر قیمت نفت و گاز در کل جهان دارد.

صنعت نفت، به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین و پرهزینه‌ترین زنجیره‌های تولید صنعتی در جهان، نقش محوری در اقتصاد بسیاری از کشورها، از جمله ایران، ایفا می‌کند. این صنعت از مراحل اولیه اکتشاف و حفاری چاه‌ها تا تولید محصولات متنوع پتروشیمی، نیازمند فناوری‌های پیشرفته و تجهیزات تخصصی است که پیشرفت در آن‌ها به‌طور مستقیم به سطح دانش و توانمندی‌های فنی یک کشور وابسته است.

سیاست های ترامپ در حال شکل دهی دوباره به بازار جهانی نفت است.

درک سنتی از رابطه میان تنش‌های ژئوپلیتیکی خاورمیانه و نوسانات قیمت جهانی نفت، سال‌ها یکی از مبانی تحلیلی بازارهای انرژی و سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی بوده است. اما به‌نظر می‌رسد که این رابطه در سال‌های اخیر دستخوش تحولاتی بنیادین شده است؛ تحولاتی که نه‌تنها ناشی از تغییر در ساختار عرضه و تقاضای جهانی هستند، بلکه بازتابی از دگرگونی در نوع نگاه بازار به «ریسک» نیز به شمار می‌روند.

در دهه‌های اخیر، تغییراتی بنیادین در نقش دولت‌ها در اقتصادهای ملی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه رخ داده است. از تأمین‌کننده مستقیم منابع مالی و مالک انحصاری زیرساخت‌های راهبردی، به نقش‌های ترکیبی‌تر، تسهیل‌گر یا حتی صرفاً ناظر. در ایران نیز، فشارهای ناشی از تحریم، کسری بودجه مزمن، و کاهش منابع ارزی، دولت را به سمت طراحی سیاست‌هایی سوق داده که در ظاهر تحت عنوان «مردمی‌سازی اقتصاد» و «جذب سرمایه‌های خرد» معرفی می‌شوند، اما در عمل نشانه‌هایی از واگذاری تدریجی مسئولیت‌های ساختاری دولت به آحاد جامعه دارند.

تأثیر جنگ تجاری آمریکا و چین بر بازار نفت فراتر از کاهش فوری قیمت‌ها و تغییر مسیرهای تجاری بود؛ این تنش‌ها ساختارهای بلندمدت بازار انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دادند. با ادامه تعرفه‌های سنگین، که تا آوریل ۲۰۲۵ به ۱۲۵٪ برای کالاهای چینی در آمریکا و ۸۴٪ برای کالاهای آمریکایی در چین رسید، بازار نفت با چالش‌های جدیدی مواجه شد. این چالش‌ها نه‌تنها عرضه و تقاضا را تغییر دادند، بلکه سرمایه‌گذاری در بخش انرژی، فناوری‌های مرتبط با نفت، و حتی سیاست‌های زیست‌محیطی را نیز تحت تأثیر قرار دادند.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی حوزه نفت و گاز، خام‌سوزی گازهای همراه یا فلرینگ است که در تأسیسات نفتی روی می‌دهد​بر اساس گزارش بانک جهانی در سال ۲۰۲۴، ایران در سال ۲۰۲۳ با سوزاندن ۲۰٫۴ میلیارد مترمکعب گاز، پس از روسیه، در رتبه دوم جهانی از نظر حجم گاز سوزانده‌شده قرار گرفت.

یکی از چالش‌های اصلی در نظام سرمایه‌گذاری ایران، ناکافی بودن سازوکارهای حقوقی برای حمایت از سرمایه‌گذاران در برابر ریسک‌های غیراقتصادی، نظیر مصادره اموال، تغییرات ناگهانی سیاست‌ها یا توقف پروژه‌ها به دلایل خارج از کنترل، بوده است.