یادداشت

تاریخ اقتصاد جهانی و تحولات حقوق بین‌الملل معاصر به‌گونه‌ای جدایی‌ناپذیر با فرآیند کشف، تملک، استخراج و عرضه‌ی نفت و گاز گره خورده است. در این میان، بررسی نفت خام و گاز ترش از زاویه‌ی دکترین حقوق انرژی، مستلزم نگاهی تلفیقی به مبانی فنی، اقتصادی و حقوقی است؛ چرا که این منابع در بدو پیدایش و تا مرحله عرضه به بازار جهانی، از لایه‌های ژئوشیمیایی گرفته تا چارچوب‌های حاکمیتی مالکیت و قراردادهای نفتی، مسیر پیچیده‌ای را طی می‌کنند.

Verbund در واقع «یکپارچگی شبکه‌ای» میان فرآیندها، انرژی، مواد و زیرساخت‌ها است که از سطح اتصال ساده فراتر رفته و یک ساختار هوشمند و پویا را شکل می‌دهد. بنابراین، Verbund در معنای صنعتی خود تنها کنار هم قرار گرفتن واحدها نیست، بلکه نوعی هم‌افزایی تمام‌عیار است که در آن خروجی هر فرآیند می‌تواند ورودی فرآیندهای دیگر شود، و انرژی اتلافی یک مسیر می‌تواند منبع انرژی مسیر دیگر باشد.

پتروشیمی‌های متانولی از مهم‌ترین واحدهای پتروشیمی کشورند که محصول نهایی آن‌ها متانول (CH₃OH) می‌باشد. خوراک اصلی این واحدها گاز طبیعی است که بخش عمده آن را متان (CH₄) تشکیل می‌دهد. از این رو، گاز طبیعی برای پتروشیمی‌های متانولی نه تنها منبع انرژی و سوخت آنها میباشد، بلکه ماده اولیه تولید و خوراک آنها نیز محسوب می‌شود.

در سناریوی مطلوب ترکیه، این کشور گاز ایران را ارزان می‌خرد و سپس آن را به اروپا بازصادرات می‌کند؛ اقدامی که عملاً بخشی از وابستگی اروپا به روسیه را جبران می‌کند و سود اقتصادی و ژئوپلیتیکی بزرگی نصیب آنکارا خواهد کرد.

گزارش محوری IEA درباره «آینده‌ی پتروشیمی» می‌گوید بیش از «یک‌سوم» رشد تقاضای نفت تا ۲۰۳۰ و نزدیک «نیمی» از رشد تا ۲۰۵۰ از دل پتروشیمی می‌آید؛ یعنی همین زنجیره‌ای که خوراکش نفتا، اتان و LPG است. این بخش همچنین مصرف‌ کننده‌ی قابل‌توجه گاز طبیعی خواهد بود.

هدف خصوصی سازی، این بود که سرمایه گذاران خصوصی جهت توسعه این صنعت ورود کنند، نه اینکه نهاد های شبه دولتی یا خصولتی برای رفع نیاز های خود و سود بالای این صنعت وارد آن شوند. اینجا است که رویکرد توسعه محوری در مقابل رویکرد سودآوری قرار میگیرد و طبیعتا سود آوری وزن سنگین تری نسبت به طرف دیگر دارد.

با توجه به قطعنامه‌های ۱۷۳۷،۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۹۲۹ شورای امنیت سازمان ملل متحد، اساسا تحریم‌های مستقیمی بر بخش های نفتی و گازی و انرژی ایران اعمال نمی‌شود، بلکه صرفا شورای امنیت در خصوص برنامه موشکی و برنامه هسته‌ای ایران اقدام به تحریم‌های گسترده تسلیحاتی و تحریم بانک‌های ایرانی و همچنین اعلام ظرفیت توقیف اموال و دارایی‌های آنها در صورت وجود دلیل قانع کننده مبنی بر ارتباط آن نهاد‌‌های مالی با برنامه هسته‌ای و موشکی ایران کرده است

زارش مؤسسه Vortexa در ژوئن ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که ایران به‌طور میانگین روزانه ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار بشکه نفت به چین صادر کرده است که اغلب از طریق کانال‌های غیررسمی و با تغییر اسناد مبدأ انجام می‌شود. اگرچه این حجم نسبت به ظرفیت واقعی تولید ایران پایین‌تر است، اما در شرایط تحریم، نقش حیاتی برای حفظ گردش مالی ارزی کشور ایفا کرده است.

((تنگه هرمز را خواهیم بست))   جمله ای که این چند روزه زیاد شنیده شده؛ اما واقعا تاثیر این قدام چیست؟ تنگه هرمز از گذر‌گاه های استراتژیک جهان است که روزانه 21.5 میلیون بشکه نفت از آن خارج شده و در سرتاسر جهان فرستاده میشود. این مقدار برابر با ۲۰٪ مصرف کل جهان می باشد.  همچنین بیش از ۷۵٪ نفت صادراتی کشورهای خلیج فارس از طریق این تنگه منتقل می‌شود. قطر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان، تقریباً تمام LNG خود را از طریق تنگه هرمز صادر می‌کند. اولین تاثیر بسته شدن تنگه هرمز اختلال در صادرات نفتی و گازی منطقه خاور میانه است. به این خاطر هرگونه تهدید و اقدام در این زمینه منجر به تاثیر مستقیم بر قیمت نفت و گاز در کل جهان دارد.