((تنگه هرمز را خواهیم بست)) جمله ای که این چند روزه زیاد شنیده شده؛ اما واقعا تاثیر این قدام چیست؟
تنگه هرمز از گذرگاه های استراتژیک جهان است که روزانه 21.5 میلیون بشکه نفت از آن خارج شده و در سرتاسر جهان فرستاده میشود. این مقدار برابر با ۲۰٪ مصرف کل جهان می باشد. همچنین بیش از ۷۵٪ نفت صادراتی کشورهای خلیج فارس از طریق این تنگه منتقل میشود. قطر به عنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان، تقریباً تمام LNG خود را از طریق تنگه هرمز صادر میکند. اولین تاثیر بسته شدن تنگه هرمز اختلال در صادرات نفتی و گازی منطقه خاور میانه است. به این خاطر هرگونه تهدید و اقدام در این زمینه منجر به تاثیر مستقیم بر قیمت نفت و گاز در کل جهان دارد.
به عنوان نمونه، در ژانویه ۲۰۲۰، پس از ترور سردار سلیمانی و افزایش تنش میان ایران و آمریکا، قیمت نفت جهانی بیش از ۴٪ افزایش یافت و این افزایش قیمت فقط بهدلیل نگرانی از بسته شدن احتمالی تنگه هرمز بود، طبیعتا با بسته شدن کامل این تنگه تاثیر بیشتری بر قیمت نفت دارد.
مقصد صادرات این حجم از بشکه های نفت، کشور های آسیایی از جمله چین، هند، ژاپن و کره جنوبی میباشد که حدود ۷۰٪ مجموع نفت عبوری از تنگه هرمز را وارد میکنند. بسته شدن تنگه هرمز تاثیر بسیار مستقیم بر این کشور ها خواهد داشت و همچنین باعث بروز مشکلات متعدد اقتصادی و صنعتی می شود.
ایران در شرایط جنگی توانایی این را دارد که از این اقدام در کوتاه مدت و به صورت موقتی برای دفاع از خود ، استفاده کند و از آن در مجامع بین المللی دفاع کند. چراکه در شرایط جنگی هر یک از طرفین برای پیشبرد اهداف خود و داشتن بازدارندگی برای متوقف کردن طرف مقابل، مجاز به انجام یکسری اقدامات میباشند به شرط اینکه خارج از عرف بین المللی نباشد.
در این مقطع زمانی که درگیری بین ایران و رژیم صهیونیستی بالا گرفته است، اگر اسرائیل با حمله و ضربه به پالایشگاه ها یا میادین گازی، حوزه نفت و انرژی ایران را از تولید گرفته تا صادرات، دچار مشکل کند، ایران میتواند از این اقدام برای دفع حملات و کنترل وضعیت استفاده کند.
در صورت بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، علاوه بر کشور های وارد کننده، کشور های صادر کننده و به تبع این دو اقتصاد جهانی از جمله قیمت نفت و بازار جهانی با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین جمهوری اسلامی ایران برای کنترل وضعیتی که بوجود خواهد آمد، نیاز به یک رابطه دیپلماتیک قوی و موثر با کشور هایی هست، که از اقدام ایران به صورت مستقیم تاثیر میبینند، میباشد تا همه آنها را در یک اقدام ضد صهیونیستی و فشار حداکثری علیه اسرائیل و هم پیمانانش همراه کند. نتیجه این رابطه دیپلماتیک و اجماع کشور ها علیه اسرائیل، فشار و در انزوا قرار دادن رژیم صهیونیستی میباشد.
اگر رژیم صهیونیستی از ادامه اقدامات جنگی خود دست کشید و متوقف شد، ایران شرایط را به حالت سابق برمیگرداند. اما اگر رژیم صهیونیستی با وجود این فشارها از اقدامات خود نکاست، بستن تنگه هرمز ادامه خواهد داشت و با چنین شرایطی، سایر کشور ها چه به صورت مستقیم و چه به صورت غیر مستقیم و دیپلماتیک در جنگ با اسرائیل دخیل خواهند شد. چراکه اسرائیل عامل اصلی بوجود آمدن این شرایط خواهد بود.
اگر این روابط دیپلماتیک وجود نداشته و اقدامی در این زمینه صورت نگرفته باشد، درصورت بستن تنگه هرمز توسط ایران، کشور هایی که تحت تاثیر مستقیم از این اقدام هستند، ایران را مقصر اصلی دانسته و خود را در جنگ آن با رژیم صهیونیستی مشارکت نخواهند داد و ایران را عامل اصلی میدانند. در این صورت از ایران میخواهند که دست از این اقدام خود برداشته و حتی احتمال متحد شدن و اجماع کشور ها علیه ایران نیز وجود دارد.
در واقعیت، روابط بین کشور ها و ارتباطی که کشور ها با رژیم صهیونیستی و جمهوری اسلامی ایران دارند این موضوع را روشن میسازد که، تمایل کشورها بیشتر به سمت همکاری با ایران بوده و همچنین ایران نیز از این قدرت برخوردارست که این کشور ها را با خود متحد کرده تا از خود حمایت کنند.
این نکته بسیار حائز اهمیت است که اقدام ایران تاثیر مستقیمی بر منافع و سود کشورهای دیگر دارد. این امر بر پایه یک اصل کلی در روابط بینالمللی استوار است: هر کشوری در وهله نخست منافع ملی خود را در اولویت قرار میدهد. از اینرو، درصورت تصمیم به اقدام، ایران باید تدابیری اتخاذ کند که در عین تامین منافع خود، به طور نسبی منافع سایر کشورها نیز حفظ شود. در نهایت، بستن تنگه هرمز یکی از برگ های برنده مهم ایران به شمار می رود. استفاده از این ابزار نیازمند دقت، زمانبندی و شرایط مناسب است؛ چراکه بهرهگیری نادرست از آن، به همان اندازه که میتوان مؤثر و راهبردی باشد، ممکن است تبعات منفی، از جمله انزوا یا واکنش های شدید بین المللی به دنبال داشته باشد. بنابراین، پیش از هر اقدامی، باید پیامد های آن به طور کامل پیش بینی شده و راهکار های مقابله با آن طراحی شود.
