تولیدات علمی

در دهه‌های اخیر، تغییراتی بنیادین در نقش دولت‌ها در اقتصادهای ملی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه رخ داده است. از تأمین‌کننده مستقیم منابع مالی و مالک انحصاری زیرساخت‌های راهبردی، به نقش‌های ترکیبی‌تر، تسهیل‌گر یا حتی صرفاً ناظر. در ایران نیز، فشارهای ناشی از تحریم، کسری بودجه مزمن، و کاهش منابع ارزی، دولت را به سمت طراحی سیاست‌هایی سوق داده که در ظاهر تحت عنوان «مردمی‌سازی اقتصاد» و «جذب سرمایه‌های خرد» معرفی می‌شوند، اما در عمل نشانه‌هایی از واگذاری تدریجی مسئولیت‌های ساختاری دولت به آحاد جامعه دارند.

مک‌کینزی در گزارش Global Energy Perspective 2024  سناریوهای آینده انرژی تا سال ۲۰۵۰ را با جزئیات بررسی کرده و به مسائلی مانند رشد تقاضا، کاهش انتشار، نقش سوخت‌های فسیلی، الکتریکی‌سازی، و توسعه هیدروژن پاک می‌پردازد. این گزارش شامل نمودارها، تحلیل‌های منطقه‌ای، و توصیه‌های سیاستی است.

28 آوریل بود که اسپانیا، پرتغال و بخش های از فرانسه دچار قطعی برق شدند و این موضوع، شهر های بزرگی همچون لیسبون، مادرید و بارسلونا را تحت‌تاثیر قرار داده و صنایع بزرگ را متوقف نمود.

تحریم‌های جدید، که تحت فرمان اجرایی 13902 اعمال شده‌اند، شبکه‌های صادراتی گاز مایع را هدف قرار داده‌اند. برخلاف تحریم‌های پیشین که بر نفت خام متمرکز بودند، توجه به LPG نشان‌دهنده تلاش آمریکا برای مسدودسازی منابع درآمدی کمتر رصدشده است.

صنعت نفت و گاز از دیرباز نقش محوری در اقتصاد آذربایجان داشته است. شبه‌جزیره آبشرون، با منابع نفت و گازی که به‌صورت طبیعی به سطح زمین تراوش می‌کردند، از مراکز تاریخی تولید هیدروکربن بوده است. از حفر اولین چاه‌های نفت جهان در قرن نوزدهم تا امروز، این صنعت، شامل بخش‌های بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی، ستون فقرات اقتصاد کشور را تشکیل داده است.

دیپلماسی انرژی دیگر تنها به نفت و گاز محدود نیست، بلکه رقابت برای کنترل فناوری‌های پاک و زنجیره تأمین مواد معدنی را نیز در بر می‌گیرد. تلاش‌های اوپک برای حفظ سهم بازار از طریق تنظیم تولید، با چالش‌هایی مانند افزایش تولید نفت شیل آمریکا و کاهش تقاضای جهانی به دلیل فناوری‌های سبز مواجه شده است.

اقتصاد آمریکا و چین با هم ۴۳٪ از تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می‌دهند (۲۶.۳٪ آمریکا و ۱۶.۹٪ چین). هرگونه اختلال در این دو اقتصاد می‌تواند زنجیره‌های تأمین جهانی را به هم بزند. نفت، به عنوان یکی از مهم‌ترین کالاهای جهانی، تحت تأثیر مستقیم این جنگ قرار گرفته و قیمت‌ها، عرضه و تقاضا، و حتی الگوهای تجارت جهانی آن دستخوش تغییرات اساسی شده‌اند.

تأثیر جنگ تجاری آمریکا و چین بر بازار نفت فراتر از کاهش فوری قیمت‌ها و تغییر مسیرهای تجاری بود؛ این تنش‌ها ساختارهای بلندمدت بازار انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دادند. با ادامه تعرفه‌های سنگین، که تا آوریل ۲۰۲۵ به ۱۲۵٪ برای کالاهای چینی در آمریکا و ۸۴٪ برای کالاهای آمریکایی در چین رسید، بازار نفت با چالش‌های جدیدی مواجه شد. این چالش‌ها نه‌تنها عرضه و تقاضا را تغییر دادند، بلکه سرمایه‌گذاری در بخش انرژی، فناوری‌های مرتبط با نفت، و حتی سیاست‌های زیست‌محیطی را نیز تحت تأثیر قرار دادند.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی حوزه نفت و گاز، خام‌سوزی گازهای همراه یا فلرینگ است که در تأسیسات نفتی روی می‌دهد​بر اساس گزارش بانک جهانی در سال ۲۰۲۴، ایران در سال ۲۰۲۳ با سوزاندن ۲۰٫۴ میلیارد مترمکعب گاز، پس از روسیه، در رتبه دوم جهانی از نظر حجم گاز سوزانده‌شده قرار گرفت.

در دهه های آتی، حوزه انرژی با سرعت فزاینده ای تکامل خواهد یافت که بازتاب دهنده ادامه نوآوری ها، روند سرمایه گذاری در بازارهای سرمایه خصوصی و نیاز فوری به مقابله با تغیرات آب و هوایی جهانی است.