گروه‌های تخصصی

((تنگه هرمز را خواهیم بست))   جمله ای که این چند روزه زیاد شنیده شده؛ اما واقعا تاثیر این قدام چیست؟ تنگه هرمز از گذر‌گاه های استراتژیک جهان است که روزانه 21.5 میلیون بشکه نفت از آن خارج شده و در سرتاسر جهان فرستاده میشود. این مقدار برابر با ۲۰٪ مصرف کل جهان می باشد.  همچنین بیش از ۷۵٪ نفت صادراتی کشورهای خلیج فارس از طریق این تنگه منتقل می‌شود. قطر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان، تقریباً تمام LNG خود را از طریق تنگه هرمز صادر می‌کند. اولین تاثیر بسته شدن تنگه هرمز اختلال در صادرات نفتی و گازی منطقه خاور میانه است. به این خاطر هرگونه تهدید و اقدام در این زمینه منجر به تاثیر مستقیم بر قیمت نفت و گاز در کل جهان دارد.

صنعت نفت، به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین و پرهزینه‌ترین زنجیره‌های تولید صنعتی در جهان، نقش محوری در اقتصاد بسیاری از کشورها، از جمله ایران، ایفا می‌کند. این صنعت از مراحل اولیه اکتشاف و حفاری چاه‌ها تا تولید محصولات متنوع پتروشیمی، نیازمند فناوری‌های پیشرفته و تجهیزات تخصصی است که پیشرفت در آن‌ها به‌طور مستقیم به سطح دانش و توانمندی‌های فنی یک کشور وابسته است.

سیاست های ترامپ در حال شکل دهی دوباره به بازار جهانی نفت است.

در راستای برگزاری دومین همایش ملی توسعه و آینده‌نگری در صنعت پتروشیمی و با هدف بررسی مسائل کلیدی این حوزه، دومین پیش‌نشست تخصصی این همایش به همت اندیشکده نفت و انرژی و با همکاری شرکت فجر انرژی خلیج‌فارس برگزار شد. این نشست که با محوریت «نظام قیمت‌گذاری سرویس‌های حیاتی شرکت‌های تولیدکننده متمرکز یوتیلیتی در صنعت پتروشیمی» برگزار شد؛ میزبان مهندس زال خانی، مدیرعامل شرکت فجر انرژی خلیج‌فارس، و خانم دکتر رحیم‌نژاد، عضو هیئت‌مدیره شرکت مبین انرژی و دستیار معاونت حاکمیت و تولید مشترک هلدینگ خلیج فارس، بود. ایشان به بحث درباره چالش‌های این نظام و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود آن پرداختند.

درک سنتی از رابطه میان تنش‌های ژئوپلیتیکی خاورمیانه و نوسانات قیمت جهانی نفت، سال‌ها یکی از مبانی تحلیلی بازارهای انرژی و سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی بوده است. اما به‌نظر می‌رسد که این رابطه در سال‌های اخیر دستخوش تحولاتی بنیادین شده است؛ تحولاتی که نه‌تنها ناشی از تغییر در ساختار عرضه و تقاضای جهانی هستند، بلکه بازتابی از دگرگونی در نوع نگاه بازار به «ریسک» نیز به شمار می‌روند.

حاشیه‌های سود خوب پالایشگاه‌های نفتی جهانی نشان‌دهنده مصرف سالم نفت در حال حاضر است، اما این وضعیت با پیش‌بینی‌های منفی برای تقاضای بلندمدت نفت در آینده تفاوت دارد. در هفته‌های اخیر، بازار نفت به دلیل نگرانی‌ها از تاثیر جنگ تجاری رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، بر فعالیت‌های اقتصادی جهانی و مصرف انرژی به شدت منفی شده است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی خود را برای تقاضای نفت در سال 2025 کاهش داده و آن را به 730,000 بشکه در روز رسانده است که نسبت به پیش‌بینی قبلی 1.03 میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرده است. دلیل این کاهش نیز تنش‌های تجاری است.

منطقه عسلویه، به‌عنوان یکی از استراتژیک‌ترین قطب‌های صنعتی کشور، نقشی کلیدی در تأمین انرژی ایران و صادرات محصولات پتروشیمی ایفا می‌کند. وجود پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی گسترده در این منطقه باعث شده عسلویه به‌درستی «قلب تپنده صنعت پتروشیمی ایران» نام بگیرد. با این حال، علی‌رغم اهمیت ملی و بین‌المللی این منطقه، زیرساخت‌های حمل‌ونقل آن دچار کاستی‌هایی بنیادین است که می‌تواند در شرایط بحرانی، ثبات اقتصادی و انرژی کشور را تهدید کند.

امروزه همبستگی سنتی میان ریسک مخاصمه در خاورمیانه و  تسریع در قیمت نفت، در هم شکسته است. بازارهای نفت به خوبی به‌وسیله تولیدات غیر اوپک تامین می‌شوند و تقاضای اندک در آسیا و کاهش طولانی‌مدت تقاضا برای نفت، موجب آرامش بیشتر حساسیت قیمت نفت می‌شود. امروزه حساسیت قیمت نفت با دقت فزاینده‌ای متمرکز بر تهدیدات و حملاتی است که به سایت های خاص تولیدی و ترانزیتی صورت می‌گیرد. ژئوپلیتیک انرژی، وابستگی به مصرف‌کنندگان شرقی، تجارت و جریان سرمایه‌گذاری میان اقتصادهای نوظهور بازار، و وعده نامطمئن آمریکا مبنی بر حفاظت از امنیت را برای خاورمیانه، به‌ویژه تولیدکنندگان نفت حوزه خلیج‌فارس، تشدید می‌کند.

در دهه‌های اخیر، تغییراتی بنیادین در نقش دولت‌ها در اقتصادهای ملی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه رخ داده است. از تأمین‌کننده مستقیم منابع مالی و مالک انحصاری زیرساخت‌های راهبردی، به نقش‌های ترکیبی‌تر، تسهیل‌گر یا حتی صرفاً ناظر. در ایران نیز، فشارهای ناشی از تحریم، کسری بودجه مزمن، و کاهش منابع ارزی، دولت را به سمت طراحی سیاست‌هایی سوق داده که در ظاهر تحت عنوان «مردمی‌سازی اقتصاد» و «جذب سرمایه‌های خرد» معرفی می‌شوند، اما در عمل نشانه‌هایی از واگذاری تدریجی مسئولیت‌های ساختاری دولت به آحاد جامعه دارند.